Geachte aanwezigen,

Als voorzitter van de nominatiejury mag ik u nu het verslag van de jury voorlezen.

Vandaag wordt voor de tweede keer de Academica Debutantenprijs uitgereikt, vóór de toetreding van sponsor Academica al twaalf jaar bekend als DebutantenPrijs, met als ondersteuner van het eerste uur de gemeente Dordrecht. Volgend jaar vieren we dus ons derde lustrum.

De Academica Debutantenprijs is een unieke prijs. Immers, de prijs voor een, oorspronkelijk Nederlandstalig, fictiedebuut (roman of verhalenbundel), komt tot stand door een combinatie van een vakjury- én een publieksoordeel. Alle andere literaire prijzen in Nederland en Vlaanderen worden óf door een kleine, literair deskundige jury óf door het grote publiek bepaald. Deze prijs is geen prijs voor een bekende naam: de auteurs hopen hun naam door deze prijs juist te gaan vestigen. Dat is in het verleden onder andere gebeurd met Anna Enquist, de eerste winnares in 1995, met Jessica Durlacher, met Erwin Mortier in 2000, met Gerbrand Bakker in 2006 en recent met Marieke van der Pol, vorig jaar winnares met haar boek Bruidsvlucht. De Academica Debutantenprijs is dus geen prijs voor de meest gelezen boeken of auteurs. Ook geen prijs die door louter literair deskundigen wordt toegekend. Wél een prijs die door de voorselectie is gekomen van in Nederland en Vlaanderen in een jaar tijd uitgekomen prozadebuten.

Van 1 oktober 2007 tot en met 30 september 2008 hebben de vijf juryleden Marijke Arijs, literair vertaalster, Brigitte Raskin, schrijfster, Pauline Slot, schrijfster, Kees Snoek, hoogleraar Nederlandse letterkunde aan de Sorbonne, Parijs, en ondergetekende 82 prozadebuten gelezen. Uit die 82 boeken selecteerden zij eerst een longlist van 15 boeken. De jury acht deze boeken zeer de moeite van het lezen waard en belangrijk genoeg om onder de aandacht van het publiek te brengen. Op die longlist staan onder andere titels als Lange dagen van Pia de Jong, Begeerte heeft ons aangeraakt van Bert Natter, Vrouwland van Rachida Lamrabet, Wit licht van Harry Oltheten, De importbruid van Hulya Cigdem en Was alles maar konijnen van Renske de Greef. Het waren ook boeken die publiciteit kregen, gerecenseerd werden, prijzen kregen als de Selexys-prijs of de Vlaamse debuutprijs, maar die volgens de nominatiejury niet of net niet goed genoeg waren om door te dringen tot de shortlist van de Academica Literatuurprijs.

De nominatiejury werkt als volgt: voor elke jurybijeenkomst lezen telkens twee van de vijf leden dezelfde boeken. De voorzitter leest alle boeken. Op de eerstvolgende jurybijeenkomst worden de boeken besproken die gelezen en beoordeeld zijn. Alle boeken zijn dan dus door drie leden gelezen: twee plus de voorzitter. Vinden deze drie dat bepaalde door hen gelezen boeken de moeite van het lezen waard zijn, dan worden die boeken voor de volgende jurybijeenkomst ook door de andere twee gelezen. Als de meerderheid van de jury vervolgens een titel positief beoordeelt, dan komt die titel normaal gesproken op de longlist.

Als alle ingestuurde en in aanmerking komende boeken beoordeeld zijn, maakt de jury uit de longlist een tweede selectie: de shortlist van vijf. Dat gebeurt in de laatste zitting van de jury, nadat de boeken van de longlist bij een ieder nog eens de revue zijn gepasseerd en na soms heftige discussie.

Op de shortlist kwamen uiteindelijk:
Sneeuweieren van Ricus van de Coevering (Van Gennep)
Hemelsleutels van Tania Heimans (Artemis & Co)
Ik weet hoe jongens huilen van Janneke van der Horst ((Nieuw Amsterdam)
Zeewater is zout, zeggen ze van Simone Lenaerts (De Geus)
Monografie van de mond van Willem Jardin (Meulenhoff)

Daarmee zat de taak van de nominatiejury erop en gingen na bekendmaking van de nominaties overal in het land de lezers aan het werk.

Ongeveer 400 lezers, in Nederland en Vlaanderen hebben gelezen, beoordeeld, gewaardeerd en vaak ook in leeskringen over de boeken gesproken. Voor het eerst deden lezers ook in de zogenaamde Kernjury mee. Degenen die zich daarvoor opgaven, beloofden plechtig, voordat de shortlist bekend was, dat zij alle vijf de debuten kritisch zouden lezen en beoordelen. Ongeveer 115 mensen hadden zich opgegeven voor deze Kernjury. Een groot deel van hen kwam ook hun belofte na. Onder de Kernjuryleden verlootte de organisatie van de Academica Debutantenprijs 15 door de uitgevers beschikbaar gestelde titels van de shortlist.
De stem van de Kernjuryleden telt in het eindoordeel dubbel mee.

Van de nominaties hebben de vijf juryleden genoten, de één meer dan de ander, maar de jury vindt het immer weer prettig dat niet zij, maar het lezerspubliek de winnaar kiest.

De lezers hebben geoordeeld. Zij hebben een, veelal onderbouwde, kritische, goed geformuleerde waardering gegeven van de boeken die zij gelezen hebben. Hoewel ik u het liefst met alle honderden opmerkingen van lezers zou willen lastig vallen, moet ik me gezien de tijd beperken tot enkele citaten. Ik zal in alfabetische volgorde van auteursnaam enkele quotes voorlezen. 



Een verkorte selectie van de lezersopmerkingen over de 5 nominaties:
(In het volledige rapport staat een grotere selectie opmerkingen van lezers)

Sneeuweieren – Ricus van de Coevering
• Ontroerend en aangrijpend.
• Mooi boek, makkelijk te lezen, herkenbaar, je kunt je makkelijk in de situatie invoelen.
• Somber om te lezen, wat een geploeter voor niets. Leest wel makkelijk.
• Prima boek
• Dramatisch verhaal over verlangen en verlies. Duidelijke taal, korte zinnen, er wordt niets teveel gezegd. Maar is dit literatuur?
• Jochie geeft met zijn handen gevangen mot de vrijheid in het moeras. Op de dag dat de vos verscheen. Het geluid van zijn loopse wijfje vergeet je nooit meer. Sperwer brengt moeder een braakbal uit de hemel. Tranen branden achter mijn ogen.
• Mooi verhaal, prachtig geschreven qua omgeving, fijn om te lezen.
• Taal goed.
• Aangrijpend verhaal. De schrijver is er in geslaagd om zonder veel omhaal van woorden te bereiken dat je de personen, hun omgeving en de omstandigheden voor je ziet.
• Mooie roman, schrijnende situaties, het grijpt je aan.
• Dit gedrukte exemplaar had als “werkboek”gebruikt moeten worden voor een echte uitgewerkte roman. Er staan zoveel goede beschrijvingen van mens en omgeving in.
• Prachtige roman, mooi taalgebruik en tot de laatste bladzijde intrigerend.
• De spanningen in de familie zijn goed beschreven.
• Prettige korte hoofdstukken. Meeslepend geschreven, wel voorspelbaar.
• Vakkundig. Wordt niet helemaal goed uitgediept. De karakters en verhouding onderling roepen vragen op. Waarom reageert de adoptiezoon zo afwijzend op de ouders.
• “En mocht het verhaal onverhoopt tegenvallen….”. Inderdaad, wat een bijeengeraapte triestheid. Wat een slechte soap.
• Een kleine roman over een groot drama, die echter teveel grote thema’s wil aansnijden, te veel en te opzichtige symboliek bevat en daardoor teleurstellend weinig subtiliteit vertoont.
• Zelfs in een kamer met mensen om mij heen kon ik het boek niet wegleggen en pakte ik er steeds weer naar tot het uit was. Dit geeft voor mij aan dat het een goed boek is dat mij als lezer vasthoudt.
• Een redelijk goed boek. Origineel verhaal. Te weinig verdieping.
• Goed verhaal, vlot geschreven, beschrijving sfeer en omgeving doet jezelf meekijken. Zeker niet te lang. Spannend tot het verrassende einde. Wat mij betreft de winnaar.
• Doet denken aan ‘Boven is het stil’. Maar van de Coevering hheft zo mogelijk nog minder woorden nodig. En dat is eigenlijk de sterkte van het boek. Verder: lage tekstdichtheid, de weinige pagina’s en de prettige stijl en boeiend. Het enige bezwaar is dat het misschien hier en daar te simpel is, te kort door de bocht ook. Op zo’n moment denk ik dan: er had meer in gezeten. Er komen heel veel thema’s aan de orde: boerenleven, doodgeboren kind, adoptie, integratie, huwelijksproblemen, dood door schuld, geloof, zelfmoord. Maar het is niet te veel, niet overvol, omdat er niets te veel wordt gezegd. Goed ook hoe de spanning erin gehouden wordt door niet te vertellen wat er met Harm is gebeurd na die fatale avond waarop David, de geadopteerde zoon door zijn vader een kogel in het hoofd krijgt. Eerst dacht ik nog aan een mogelijke zelfmoord, maar dan komt die cliffhanger op bladzijde 151: “Ze vraagt zich af waarom Harm nog steeds niet heeft gebeld.” Dan is duidelijk dat Harm vast zit. Maar pas tien bladzijden later wordt verteld wat er verder gebeurde op die avond. Het lijkt bijna ongeloofwaardig hoe Olga het een half jaar volhoudt onder de gegeven omstandigheden, zonder dat iemand ingrijpt. Het leven gaat door, niemand maakt zich zorgen, en Harm kan niets controleren. Ze gedraagt zich als een stoere vrouw, hulp heeft ze niet nodig. Maar hoe anders is de werkelijkheid. Weinig op de techniek aan te merken, misschien zwalkt hier en daar het perspectief een beetje tussen verteller en een van de hoofdpersonen (Harm, Olga of David). Bijvoorbeeld op blz 41-42 lijkt dit het geval. Hinderlijk is het in ieder geval niet.



Hemelsleutels – Tania Heimans
• Een meeslepende roman, die het gemis van liefde en aandacht goed naar voren brengt.
• Een prachtige, gevoelige roman, die je raakt tot op het bot. Vlot te lezen en met veel humor geschreven. Een klasse apart.
• Realistisch en sarcastisch, geeft goed tijdsbeeld.
• Heel geloofwaardig. Zeker omdat het vanuit de belevingswereld van een jong meisje is geschreven.
• Beklemmend, soms ongeloofwaardig. De vermenging van feiten en inbeelding wel goed gevonden, maar taalkundig geen pretje om te lezen.
• Hoewel soms erg absurd.
• Ontroerend.
• Bizar boek. Ik-persoon is 6 jaar maakt dingen mee die voor haar gewoon zijn, maar voor de lezer te gek voor woorden. Vooral de vader (weinig normen en waarden) en dementerende oma doen bizarre dingen. Verrassend einde.
• Kan dat meisje zich dit alles nog herinneren, zij was nog zo jong. Zij wist zich staande te houden in deze a-sociale omgeving en nam het leven zoals het was. Overlevingsdrang! Duidelijk geschreven.
• De gedachtewereld van een kind is heel goed beschreven. Uitstekende plot.
• Geniaal.
• Mooi, vlot te lezen, tragisch, aandoenlijk en toch met humor, goed geschreven verhaal van kindperspectief.
• Hartverwarmend.
• De jeugd is vol met gevoelens. Ze weten niet wat te doen met de situaties die op hun pad komen.
• Krachtig maar zeer aangrijpend boek. Het geeft een scherp beeld over het verantwoordelijkheidsgevoel en de veerkracht van een kind.
• Thema steeds de herinnering van de sprong van moeder. Wat herhalend geschreven en daardoor steeds minder boeiend.
• Komt moeilijk op gang, verder een prima boek, maar niet heel boeiend.
• Fictie en werkelijkheid mooi verweven. Beklemmend. Wat een ontaarde rotvader!
• Naar, deprimerend boek. Emotioneel “arm”.
• Heel knap om door de ogen van een jong kind een boek te schrijven. Leest makkelijk. Verrassend einde, wat betreft de oma. Je eigen logica had wel bedacht dat ze dood moest zijn, maar je gaat makkelijk mee in de beleving van het kind.
• De keerzijde van de vrije jaren zeventig beleefd door de ogen van een kind. Het laat het egoïsme zien van volwassenen die hun eigen genot en verdriet centraal stellen ten koste van het kind. Schrijnend is de verwaarlozing van het kind dat ondanks alles loyaal blijft aan de ouder. De humor voorkomt dat het boek larmoyant of sentimenteel wordt.
• Op zich een goed thema, maar er wordt teveel gedoe bijgehaald.



Ik weet hoe jongens huilen – Janneke van het Horst
• Een prettig leesbaar en vernieuwend boek, geschreven vanuit verrassende perspectieven.
• Een mooie verhalenbundel die tegen het vroege wek van Truman Capote aanschurkt. Pijnlijk maar niet zielig, tragisch maar niet zeikerig.
• Leuk. Luchtig. Lekker leesbaar. Soms verrassende vergelijkingen en woordspelingen die me deden grinniken.
• Janneke schrijft komisch en met een kritische ondertoon; ik krijg altijd een vrolijk gevoel als ik haar boek, cq column lees.
• Mooie hartverwarmende verhalen die heerlijk lezen. Voor mij steekt er uit de oude man op het station die erg romantisch omschrijft hoe hij naar zijn vriendin in Parijs wil. Een mooie man lijkt het, maar dat verandert wel gedurende het verhaal. Toch blijft de man aandoenlijk.
• De beeldspraak mondt uit in een niet geslaagde poging tot originaliteit.
• Met veel expressie geschreven, een origineel boek. • Korte verhalen, makkelijk te lezen. Lekker om af en toe een hoofdstuk te lezen. Met verrassende plots.
• Prettig geschreven, makkelijk te lezen, meestal een verrassend einde.
• Verrassend, leest in een zucht uit.
• Goede observaties met een fijn invoelingsvermogen voor het gene onder de oppervlakte voorhanden is. Schijnbare vanzelfsprekendheden worden subtiel, verrassend en met onverwachte humor in hun tegendeel verkeerd. Soepel te lezen onder weglating van al wat overbodig is.
• Verhalen oppervlakkig, dringen niet door. Je blijft een buitenstaander. Er zijn wel eens betere debutanten met een verhalenbundel geweest.
• In één woord briljant! 
• De verhalen zijn mooi verwoord maar blijven niet “hangen”.
• Verhalen goed leesbaar, maar zij blijven niet “hangen”.
• Verhalen rond de jeugd van tegenwoordig, het einde kwam zeer abrupt.
• Verrassend, maar verhalen blijven niet hangen.
• Eigentijds geschreven, lekker leesbaar en originele twist. Goed gevoel voor humor.
• Echtheid, het moet je maar opvallen. En Janneke heeft haar momenten. Fijn dat ze daar een boek over heeft geschreven.
• Vond het erg leuk om te lezen. Het is goed en leuk geschreven en het zijn slimme en hele grappige verhalen. Kan niet wachten op haar roman.
• Ongelooflijk treffend en beeldend geschreven. Rauw en realistisch en steeds weer boeiend.
• Subtiele contrasten tussen humor en emoties. Herkenbare en treffende omschrijvingen van personen en situaties, die zuinig en toch kleurrijk zijn verwoord.
• Ontzettend leuk en goed geschreven, gelukkig is Janneke een meisjesnaam want elke jongen herkent dit.
• Gegrepen door ieder verhaal. Geen gemeenplaatsen, flauwe metaforen. Iedere zin raak.
• Leuk, geestig en ook ontroerend, verrassend. • Geestige verhalen met verrassende waarnemingen over het leven.
• Humor ten top.
• Prachtige verhalen. Vooral de dandy en het prinsesje vond ik bijzonder aangrijpend.
• Prachtige verhalenbundel die ontroert en ook aan het lachen maakt!
• Een geweldige verhalenbundel om mee op vakantie te nemen.
• Genieten van een heel leuk boek!
• Raakte me diep. Smaakt naar meer!



Monografie van de mond – Willem Jardin
• Spijtig genoeg ook gelezen, teleurstellend.
• Vreselijk en vergezocht. Bij tijd en wijle smerig. Verhaallijnen op zich niet verkeerd, maar die mond…
• Getuigt van vakmanschap, knap geschreven.
• Een heel knap geschreven verhaal met een hoog literair gehalte, die het voor de gewone lezer een opgave maken het uit te lezen.
• Dikke pil, kleine letter. Komt niet to the point. Heb zelf niet veel op met het onderwerp.
• Het slachthuis/concentratiekamp gaf een onaangenaam gevoel.
• Prima boek. •
Familiedrama op zich mooi- de psychologische erfenis van een familie. Te filosofisch. Verhalen over abattoir te vies, voegen toch niets toe? Een afwijkend boek.
• Een epos avant la lettre! Opa’s naakte waarheid in dwangarbeid en abattoir gaat in vlammen op tijdens vader’s sterven. Broer houdt er een merkwaardig voorspel tot de liefde op na. Maar vormt een bindende factor. In memoriam deed me denken aan onthulling Vietnam monument in Sacramento, 15 jaar te laat, wat een boek!
• Begeleidende verhalen niet erg interessant, behalve de laatste (over Hitler) de twee verhalen over de broers vond ik wel heel mooi en goed geschreven.
• Goed nederlands.
• Te veel “zijpanelen”. Ben er niet door gekomen.
• Mulish allure? Dikke pil, specifieke start. Veel werk om het te schrijven. Gaande weg wordt het me te veel. Kennis spuien die me niet meer boeit (tandartsinfo bv.) Het boek vergt veel doorzettingsvermogen. (ik ben hoog opgeleid) 
• Een roman vol van associaties en filosofische bespiegelingen, soms erg breed. Het verband tussen de twee delen – afgezien van het verhaal van de twee broers – wordt niet echt duidelijk, vooral met blijk op de titel. De intelligente en fantasievolle schrijver zal het moeilijk hebben, om zijn lezerspubliek te vinden.
• De verhalen van de twee broers zijn twee verschillende werelden. Maar dor ieder van hen anders beleefd, nl. het oorlogstrauma van hun vader. De 3 essays zijn volgens mij aanvullingen die eerder afbreuk doen dan iets toevoegen.
• Heftig! Sommige fragmenten zijn moeilijk, erg filosofisch. Veel beschrijvingen komen regelmatig terug. Geen boek om aan te bevelen.
• Moeilijk door te komen. Grote thema’s worden aangesneden, maar is allemaal wat chaotisch.
• Onbegrijpelijk boek, niet doorheen te komen. Nodigt niet uit tot leesbevordering.
• W. Jardin weet wat schrijven is. Hij is in staat een emotie over te brengen. Toch is het mij niet gelukt het boek uit te lezen. Intellectueel hoogdravend. W. Jardin vraagt te veel van mijn doorzettingsvermogen.
• Het boek heeft een zeer originele opzet (met foto’s en zelfs prijsvraag). De stijl en met name beeldspraak zijn overtuigend en oorspronkelijk. De wijze waarop de realiteit van het slachthuis wordt geschilderd is gedetailleerd, maar nooit krijg je als lezer de indruk dat de auteur zijn kennis van het etaleren is. Mooi, bewonderenswaardig debuut!



Zeewater is zout, zeggen ze – Simone Lenaerts
• Alhoewel zich weinig spectaculaire ontwikkelingen voordoen blijft het verhaal je vasthouden in een prachtig beschreven Antwerpse habitat. Zeer boeiend en vernieuwend woord en taalgebruik.
• Het woordgebruik is fascinerend. De politieke tegenstellingen en de religieuze spanningen in het België van na de oorlog worden door de schrijfster subtiel binnen het gezin zichtbaar gemaakt. Blijft boeien zonder echt “spannend” te zijn.
• Prachtig verhaal, goede sfeertekening, mooi tijdsbeeld, geloofwaardige personages, meeslepend.
• Prachtig sfeer- en tijdsbeeld.
• Sprankelend taalgebruik, prachtig tijdsbeeld en intrigerende personages.
• Aangrijpend.
• Een sterke weergave van hoe mensen leefden, dachten en deden in die tijd. Zelden wordt beschreven hoe een kind die zaken ervaart. Origineel taalgebruik. Ik moest wel wennen aan geschreven tekst die eigenlijk spreek- en denktaal is. Boeiend, net of je de dingen zelf vertelt en denkt.
• Mooie sfeer en aangrijpend.
• Geeft op zeer originele wijze een prachtig, indringend en beklemmend tijdsbeeld van een arm gezin in de jaren vijftig. De roman geeft een beeld van Vlaanderen in die tijd, maar had zich evengoed kunnen afspelen in een Nederlandse stad of regio. 
• Prachtig verhaal, sfeervol, maar de schrijfstijl vond ik niet zo prettig lezen.
• Goed tijdsbeeld België in de 50er jaren.
• Niet altijd even vlot leesbaar. Sfeer wordt goed opgeroepen. Einde onbevredigend.
• Al tijdens de eerste paar blz. kwam ik erachter dat Simone’s schrijfstijl mij totaal niet aanspreekt. Haperend.
• Goed geschreven verhaal, doorspekt met Vlaamse woorden, mooi sfeerbeeld. Soms lastig te volgen wie aan het woord was. Grote twijfel of dit nummer een moest worden of Van de Coevering. Alleen omdat “Sneeuweieren” mij na een jaar nog helder voor de geest staat en “Zeewater is zout, zeggen ze” niet is de keus op “Sneeuweieren”gevallen.
• Fantastisch boek. Heel goede weergave van het Antwerpse in van de tegenstellingen in een gezin in de 50er jaren. Mijn winnares!
• Erg genoten van dit boek. In het begin wat problemen met het vlaams. Heel goed de gedachten van een kind getroffen. Ondanks de tragiek heb ik het verhaal met plezier gelezen.